Rotterdams Philharmonisch Orkest

Bastrombonist Ben van Dijk gaat met pensioen

Na een indrukwekkende orkestcarrière ging bastrombonist Ben van Dijk (66) deze maand met pensioen. Een terugblik op een bevlogen en veelzijdige tijd en een warme groet naar zijn collega’s. 

Tekst: Liesbeth Smit
 
Als dit interview klaar is gaat Ben vissen met zijn oudste kleinzoon van twaalf. Maar eerst laat hij zien waar het de afgelopen 46 jaar allemaal om ging: de bas- en contrabastrombone. Ze staan in zijn studeerkamer als trouwe vrienden achter hem. Beiden zijn van het prominente merk Thein; met deze firma bouwde hij door de tijd heen een hechte vriendschap op en ontwikkelde hij (mede) nieuwe bastrombones. 
De bastrombone is zijn instrument en hij heeft er een prachtig leven door gekregen, kan hij wel zeggen. Terwijl hij lang niets van klassieke muziek wilde weten. ‘Mijn vader Piet was solotrombonist bij het Residentie Orkest, maar ik luisterde liever naar The Beatles. Pas toen mijn vader mij op mijn vijftiende verraste met een fraaie versie van Yesterday wilde ik het ook proberen. Ik werd meteen heel fanatiek, en daarna ging het snel.’ 
Op zijn zeventiende startte Ben zijn studie aan het Koninklijk Conservatorium, op zijn achttiende had hij al zijn eerste schnabbel als remplacerend derde trombonist in het Residentie Orkest. ‘We speelden de Achtste symfonie van Mahler en ik ging meteen overstag.’ 
 
Taboe 
Zijn liefde voor deze componist bleef, mede omdat ‘zijn’ sectie bij Mahler lekker veel te doen heeft. Ben: ‘Voor trombonisten zijn weinig solo’s geschreven, het instrument was oorspronkelijk bedoeld als ondersteuning van koorpartijen. Gaandeweg veranderde dat wel, maar nog steeds staat de trombone vaak op de standaard tijdens een concert. Dat hoort erbij hoor, en ik vind het prachtig om tijdens dat ‘stilzitten’ vanaf mijn plekje achterin mijn collega’s van dichtbij te horen spelen.’ 
Toch waren er ook momenten dat hij dat ‘wachten’ als beklemmend ervaarde. ‘De eerste 23 jaar van mijn carrière speelde ik bij het Radio Filharmonisch Orkest. Daar werd ik een keer vlak voor een concert zo beroerd dat ik het podium niet op kon. Violen kunnen elkaar opvangen als iemand onverwacht wegvalt, bij ons ligt dat anders. Omdat ik niet kon spelen is na de ouverture het hele concert gecanceld door de dirigent. Die ervaring vond ik erg vervelend en heeft me achtervolgd. Ook bij het Rotterdams Philharmonisch is het weleens voorgekomen dat ik een naar gevoel kreeg vlak voor de voorstelling, ik denk dat het met stress te maken had.’ 
Ben besloot eerlijk over die spanning te zijn en vond steun bij zijn directe collega’s, maar hij denkt ook dat zijn ervaringen nog taboe zijn onder sommige orkestmusici. ‘Op het podium zit je vol in beeld en kun je geen kant uit, ik ben niet de enige die daar soms last van heeft. Ook een moeilijke partij of een solo kan spannend zijn, maar dat is een nog onderschat fenomeen. Sinds kort hebben we als orkest een ‘huis-fysiotherapeut’, heel goed. Maar wat mij betreft zouden alle orkesten ook een ‘huis-mentalcoach’ kunnen gebruiken. Ieder voetbalteam heeft dat tegenwoordig, maar musici worden nog steeds gewoon dat podium opgeslingerd.’ 
 
Hoogtepunten 
Dat hij soms kritisch meedenkt over de gang van zaken bij het orkest zullen zijn collega’s wel van hem gewend zijn, denkt hij. Maar zijn tijd bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest bestond toch vooral uit een serie hoogtepunten. ‘Dat begon in 1998 met mijn aanstelling in Rotterdam. Bij een internationaal orkest met een eigen publiek en een vriendenvereniging, wat ik fantastisch vond. Bovendien was Valery Gergiev chef-dirigent in die tijd, en ik was – en ben – fan van het eerste uur. Die eerste jaren herinner ik mij een Mahler 7 in de VARA Matinee waarbij hij in topvorm was en alles klopte. Maar ook de uitvoering van de Vierde symfonie van Tsjaikovski die we een paar jaar geleden met de huidige eredirigent Yannick Nézet-Séguin in Luzern speelden en waar de vonken vanaf sprongen vergeet ik niet meer.’ 
Internationale tournees vond hij meteen geweldig: ‘We zagen de hele wereld, van Azie tot Amerika, en speelden in de London Proms of in de Wiener Musikverein.’ Daarbij waren de collega’s toch het belangrijkste, zegt hij. ‘Ik heb me altijd ontzettend gelukkig geprezen met de trombonesectie, waar de tuba ook deel van uitmaakt. We waren ambitieus, speelden goed en er viel nooit een onvertogen woord. Die collega’s ga ik missen, dat weet ik zeker.’  
Gelukkig blijven Ben’s ‘nevenactiviteiten’ voorlopig nog bestaan. Zoals zijn werk als docent bastrombone aan het Koninklijk Conservatorium en Codarts, zijn vele internationale masterclasses en de talloze muziekfilmpjes die hij maakt en op social media plaatst. ‘Soms zijn dat jazzy of populaire dingetjes, maar ik speel ook klassieke werken en neem met internationale collega-blazers online duetten op. Met mijn vader speelde ik vroeger veel samen, ik tapete meerdere partijen op de bandrecorder en mixte ze. Nog steeds doe ik dat graag, maar dan met behulp van moderne technieken.’ Nog een voordeel, hij zal straks meer tijd hebben voor wat hij ‘het allerbelangrijkste’ noemt: zijn familie. ‘Ik ben al 44 jaar getrouwd met Aaltje, samen hebben we twee zoons, twee geweldige schoondochters en vier kleinkinderen. Zij zijn de basis van alles. De keerzijde van mijn leven als bastrombonist was soms dat ik op hoogtijdagen, ’s avonds of in weekends niet thuis was. Nu worden vakanties en weekendjes weg makkelijker te plannen.’ 
 
Laatste concert 
Zondag 7 november speelt Ben zijn laatste concert: de Eerste symfonie van Mahler onder leiding van chef-dirigent Lahav Shani. ‘Een prachtige symfonie, ook voor koperblazers, en met de huidige chef-dirigent waar ik een goede band mee heb. Dat concert leek me een mooi afscheid.’ 
Hij heeft tot slot nog een goede raad voor zijn oud-collega’s. ‘Het Rotterdams Philharmonisch heeft een potentie, rauwheid en energie die ik bij andere orkesten niet zie. Houd dat speelplezier altijd vast. Want dat verdient dit mooie en markante orkest.’

Cookies

We use cookies and similar techniques to analyze the use of the website, to make it possible to display third-party content such as videos, for marketing activities and for various other applications. These cookies are also placed by third parties. By clicking “Yes, I accept”, you agree. If you do not agree, you can specify your preferences via the "Adjust settings" button. More information…

Cookies are required for the website to function properly. This way the content of your shopping cart will be remembered during the order and you can log in on the website with your account.

Cookies are also needed to enrich your experience on the website. For example, media from third parties such as videos. We also keep statistics to continuously improve the site.

Finally, cookies are used to process further information about our marketing activities, such as newsletters and advertisements, in the most efficient and personal way.

Click here for our cookie policy.

Cookie settings