De vlieger en de rivier

1 maart 2016
Muziek

Vrijdag 11 maart dirigeert Tan Dun bij ons een eenmalige uitvoering van zijn eigen Water Concerto en Paper Concerto. Hieronder vertelt hij over de achtergrond van deze betoverende muziek.

Ik heb altijd geloofd dat alle natuurlijke elementen diep in zich een geest herbergen: een geest die spreekt met een eigen taal, die zingt en resoneert met alles wat bestaat. Ik ben opgegroeid op het Chinese platteland – de papieren vliegers die ik opliet waren mijn muziekinstrumenten, het water in het dorp was de begeleiding voor de liedjes die ik zong: dat waren mijn eerste muzieklessen, en ik kreeg ze op een heel natuurlijke, organische manier.

Wassen, zwemmen, plonsen, dansen, spelen
In het dorp van mijn jeugd draaide ons dagelijks leven om water. Alles wat we hadden wasten we in de rivier en dat maakte een schitterend geluid, heel ritmisch. Dat is voor mij een heel belangrijke inspiratiebron. Op de een of andere manier ben ik tegenwoordig een groot deel van mijn tijd bezig om die vroege herinnering opnieuw op te roepen – om die ervaring op een nieuwe manier vorm te geven. De prachtige geluiden van het wassen, van het zwemmen, het plonsen, het dansen en spelen in het water, het druppelen: de herinnering daaraan geef ik een plaats in mijn muziek.

Maar wat is water? Sommigen hebben misschien het gevoel dat er iets van geboorte uit spreekt, of van wedergeboorte. Maar bij mij roept water het gevoel van tranen op: de tranen van de natuur. Op mijn reizen merk ik steeds weer hoe moeilijk het is om schoon water te vinden: bijna overal is het verontreinigd. Dat maakt het lastig om er in mijn muziek over te zingen. Ook technisch gezien is het heel ingewikkeld, want je moet de klankkleur vinden van die natuurlijke bron, die kleur moet je combineren met de kleuren van het orkest, en die twee kleuren moeten in elkaar opgaan alsof ze één zijn.

Optelsom
Een oude Chinese wijsheid zegt: de mens plus de natuur is altijd één. In alles wat ik doe probeer ik daarop uit te komen: 1 + 1 = 1. Die optelsom – niet alleen het zichtbare plus het hoorbare, niet alleen de organische wereld plus de wereld van het orkest, niet alleen oost en west, of binnen en buiten, oud en nieuw, of verleden en toekomst, maar dat alles bij elkaar: het is mijn overtuiging dat de uitkomst daarvan niet altijd 2 hoeft te zijn. Dat is heel complex, en natuurlijk ook heel persoonlijk. Elke dag ben ik aan het ploeteren. Niet om een zeldzame klank te vinden die nog nooit is gebruikt – ik probeer mezelf terug te vinden. Als ik mezelf kan vinden, dan kan ik mijn muziek vinden.

Tan Dun

Meer informatie over dit concert op vrijdag 11 maart

Dit artikel verscheen eerder in Intrada en combineert uitspraken van Tan Dun (uit interviews met Helen Elmquist en John Mangum) met teksten van zijn hand.
Tekst: Tan Dun, redactie en vertaling: Bart Diels