Tegen de routine

7 december 2016 | 15:00
Column

Het is een van de dingen die ons tot mens maken: de gretigheid om zoveel mogelijk te ontdekken van de wereld om ons heen. Dat houdt nooit op – hoe meer je leert, hoe beter je beseft wat er allemaal nog te onderzoeken valt. Maar er is een valkuil, en die valkuil heet routine. Ongemerkt stap je erin en begin je vanzelfsprekend te vinden wat ooit zo bijzonder was. Het gebeurt met stellen in hun relatie. Het gebeurt met je leefomgeving. En het ligt ook op de loer in onze muziek. Routine is onze grootste bedreiging. Maar we kunnen ons ertegen wapenen.

 

Tekst Yannick Nézet-Séguin
Foto Hans van der Woerd


​Om te beginnen kunnen we het repertoire variëren, bijvoorbeeld door van bekende componisten ook minder bekend werk te spelen. Door hedendaagse orkestwerken op het programma te zetten. Of door banden aan te gaan met levende componisten – zoals wij deden met Hans Abrahamsen, een van de interessantste en meest poëtische musici van onze tijd. Mede in opdracht van ons orkest schreef hij Left alone, een pianoconcert voor de linkerhand. Binnenkort spelen we het voor het eerst. Het belooft in alle opzichten buitengewoon te worden.

Een andere manier om aan de routine te ontsnappen is met een afwisselende opzet van de concerten. Varieer de aanvangstijd, de tijdsduur, de vorm, en zorg zo van tijd tot voor een verrassing. Dat is bijvoorbeeld wat we doen met Core Classics: elke keer voorzien we één iconisch werk van het symfonisch repertoire van context in een ongedwongen voorprogramma. Over een paar weken mag ik zo de Vierde van Sjostakovitsj’ introduceren bij een heel nieuw publiek – ik vind dat fantastisch.

Maar hoe goed het ook is om soms te veranderen van repertoire en presentatievorm, het belangrijkste tegengif tegen routine zit hem in onze mind set. Elk stuk dat we op het programma zetten, moeten we met een frisse blik benaderen – vooral als we er al jaren mee vertrouwd zijn. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Maar als we komende maand Beethoven, Bruch en Dvořák spelen, dan is het onze grootste uitdaging om hun muziek als nieuw te laten klinken. Rotterdam is wat dat betreft een plek uit duizenden: de musici hier dagen me steeds weer uit om de gebaande paden te verlaten.

De vatbaarheid voor routine zit in onze natuur, in hoe ons brein werkt: ook dát is een van de dingen die ons tot mens maken. Maar als we de moeite nemen ons er actief tegen te verzetten, dan krijgen we daar enorm veel voor terug. Dan laat de muziek ons reizen door de tijd. Dan openbaart ze ons alle mogelijke dromen en visioenen. En luisteren naar Abrahamsen, Sjostakovitsj, Beethoven, of welke componist ook, wordt dan niet alleen een muzikale ervaring, maar ook een emotionele, spirituele en intellectuele ontdekking. Ik nodig u daar van harte voor uit.

Lees ook