1945: De zalige bevrijding

5 mei 1945

1945: De zalige bevrijding

5 mei 1945 - 'Er komt hopelijk veel werk in een gelukkiger tijd! Doet u uw best, wij zullen het ook doen.' Gegroet, het bestuur en dirigent van het Rotterdams Philharmonisch Orkest. Ieder woord ademt bevrijding, iedere zin passie in deze brief aan de orkestleden, door Eduard Flipse zelf geschreven. 

De oorlog is voorbij. Het zwaar gehavende Rotterdam is in extase. 'Oranje boven! Holland is vrij!' staat er groot op de posters die burgemeester Oud in de stad laat ophangen. 'Leve de koningin! Leve het Vaderland! Leve Rotterdam!'

Flipse kan zijn geluk niet op. Muzikaal heeft de bevrijding grote betekenis. Direct zet hij stukken van  verboden componisten op het programma: Tsjaikovski, Mendelssohn, Rachmaninov. Ze keren allemaal terug.

Wie niet terugkeren, zijn zeven van de elf joodse musici die in 1941 ontslagen moesten worden. Zes van hen zijn door de Duitsers vermoord. Vier overlevenden melden zich weer bij hun oude orkest: Meyer Wery, Herman Brill, Jacob Jacobs en Meyer Tokkie. Ze mogen het er leven van af hebben gebracht, al hun bezittingen zijn ze kwijtgeraakt. De vier vragen of ze gecompenseerd kunnen worden voor het salaris dat ze vier jaar zijn zijn misgelopen. Het orkest heeft daar de middelen niet voor; ook een poging om via het ministerie rechtsherstel te krijgen loopt op niets uit. Een bittere pil.

Ook voor Flipse is er een wrange nasleep. Hij moet na de bevrijding voor een tribunaal verschijnen, de Ereraad, en dient verantwoording af te leggen voor zijn houding in de oorlog. Het ziet er aanvankelijk niet goed voor hem uit. Om een dreigende schorsing af te wenden starten Rotterdamse muziekliefhebbers een handtekeningenactie die al snel duizenden steunbetuigingen oplevert.  De ereraad laat zich niet vermurwen: tot 8 mei 1948 zal Flipse niet meer als dirigent mogen optreden.

Het inzamelen van handtekeningen gaat verder, nu om een beroepsprocedure af te dwingen. Meer dan zeventigduizend (!) worden er opgehaald. Het beroep komt er. Flipse wordt op alle punten die hem ten laste zijn gelegd vrijgesproken. 'De Raad heeft Eduard Flipse volkomen gerehabiliteerd en als zijn oordeel uitgesproken dat er zelfs geen enkele aanwijzing voor een berisping bestaat,' luidt de uitspraak. Toch zal hij Flipse voorlopig niet voor het orkest staan: hij is geveld door een longziekte en zal pas op 16 mei 1947 weer kunnen optreden.


1945 - Poster bevrijding

Lees meer over: 

Eduard Flipse oorlog opnamen